Santognose

Αντικείμενο & στόχοι

Είναι γνωστό ότι η ανά τους αιώνες οικονομική υπόσταση της Σαντορίνης βασίστηκε στην αγροτική παραγωγή προσφέροντας τρία διάσημα προϊόντα με ιδιαίτερη παγκόσμια φήμη και αναγνωρισιμότητα, το σταφύλι, το τοματάκι και τη φάβα (επεξεργασμένη φάβα βρέθηκε στις ανασκαφές της Οικίας του 1674 πχ στο Ακρωτήρι). Το σαντορινιό τοματάκι (ΠΟΠ) είναι μοναδική στο είδος της, μικρόκαρπη ποικιλία τομάτας (Solanum lycopersicum, Solanaceae) με φυσική γλυκύτητα και έντονα αρώματα. Λόγω της ιδιαίτερης σύστασής του, μπορεί να μας δώσει πολτό, ο οποίος είναι βελούδινος και πλουσιότερος σε λυκοπένιο και αντιοξειδωτικά σε σχέση με οποιονδήποτε άλλον τοματοπολτό. Η «Φάβα Σαντορίνης» (ΠΟΠ) προέρχεται από το φυτό Lathyrus clymenum (Fabaceae). Η “Φάβα Σαντορίνης” έχει ιδιαίτερα υψηλή θρεπτική αξία καθώς είναι πλούσια σε πρωτεΐνες και υδατάνθρακες. Η παραδοσιακή μέθοδος επεξεργασίας που περιλαμβάνει ωρίμαση σε υπόσκαφες κάναβες και ξήρανση στον ήλιο της , χαρίζουν αφρώδη και υπόγλυκη γεύση. H φάβα καθώς και το περικάρπιο (υποπροϊόν) είναι πλούσια σε ισοφλαβόνες με οιστρογονική δράση. Tα σαντορινιά σταφύλια, μια από τις μεγαλύτερες παραγωγές του νησιού, έχουν αποτελέσει στο παρελθόν τη βάση για την ανακάλυψη ιδιοτήτων των φαινολικών συστατικών όπως τα στιλβενοειδή. Στα πρόσφατα όμως χρόνια η γεωμετρική αύξηση του τουρισμού προσέφερε ένα πολύ σημαντικό δεύτερο πυλώνα στην οικονομική ανάπτυξη του νησιού. Παρότι τα υπολείμματα-απόβλητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων (περικάρπια φάβας, στέμφυλα οινοποίησης και φλούδες-υπολείμματα βιομηχανικής επεξεργασίας τομάτας) δεν έχουν χαρακτηριστεί ως «επικίνδυνα» απόβλητα, εντούτοις αποτελούν όχληση για το περιβάλλον και τον τουρισμό κυρίως λόγω: Α) εποχικότητας, Β) περιορισμένου χώρου του νησιού. Την τελευταία δεκαετία η Ένωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων έχει υλοποιήσει ποικίλα έργα για την ανάδειξη-αξιοποίηση των αγροτικών προϊόντων του νησιού με αποκορύφωμα την κατοχύρωση ως προϊόντων ΠΟΠ για τη Φάβα, το Τοματάκι και τα κρασιά της Σαντορίνης (www.santowines.gr). Μια επιπλέον αναγνώριση της ποιότητας και των ευεργετικών για την υγεία χαρακτηριστικών τους έγινε με την ανάδειξη του Νοτίου Αιγαίου ως γαστρονομικής περιφέρειας της Ευρώπης για το έτος 2019. Έτσι, η “αιγαιακή διατροφή” και προϊόντα αναμένεται να γνωρίσουν μεγάλη προβολή και ζήτηση.

Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, η διενέργεια του έργου θα περιλάβει τις παρακάτω διακριτές στοχεύσεις:

  • Διαχείριση των αποβλήτων: ανάπτυξη της απαραίτητης τεχνολογίας για την μετατροπή τους σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, χάρη στους περιεχόμενους δευτερογενείς μεταβολίτες, οι οποίοι έχουν σημαντικό βιολογικό ενδιαφέρον και προέρχονται από πασίγνωστα τοπικά προϊόντα Σαντορίνης. όπως πολυφαινόλες (αντιοξειδωτικά από τα προϊόντα οινοποίησης), φυτοοιστρογόνα & πρωτεΐνες (από τη φάβα) λυκοπένιο (από τοματάκι).
  • Παραγωγή-πιστοποίηση εκχυλισμάτων: με βάση το φυτοχημικό τους περιεχόμενο τα ανωτέρω συστατικά ή εκχυλίσματα έχουν αυξημένη ζήτηση από τις εταιρίες συμπληρωμάτων διατροφής, τροφίμων και κοσμητολογίας για χρήση σε διαταραχές της εμμηνόπαυσης, χημειοπροστασία από καρκίνο προστάτη ή ως αντιοξειδωτικά.
  • Παραγωγή συμπληρωμάτων διατροφής: που θα εμπεριέχουν συμπυκνωμένη όλη τη Σαντορινιά διατροφή και τα οφέλη της.
  • Πρόσθετα ζωοτροφών: για να είναι πλήρης η διαχείριση των αποβλήτων, τα υπολείμματα από τις διεργασίες αυτές που εμπεριέχουν σάκχαρα, πρωτεΐνες και πολυφαινόλες θα μετατραπούν σε πρόσθετα που αυξάνουν τη διατροφική αξία των ζωοτροφών.

To SANTOGNOSE, βασίζεται στην τεχνογνωσία αιχμής που έχουν αναπτύξει δυο πολύ δυναμικοί φορείς:

  • H spin-off εταιρία PHARMAGNOSE (PG) στον τομέα της αξιοποίησης των αγροτικών υποπροϊόντων μέσω εφαρμοσμένων διεργασιών εκχύλισης, απομόνωσης και ανάλυσης φυσικών προϊόντων και την ανάπτυξη καινοτόμων εκχυλισμάτων
  • H Ένωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων (ΕΣΘΠ), μια δομή που με τη συνεχή παρουσία της από τις αρχές του 20ου αιώνα έχει αναδείξει την αξία της Σαντορινιάς διατροφής και τον πλούτο της Σαντορινιάς βιοποικιλότητας.

Συμπληρωματική εμπειρία και δυνατότητα εξειδικευμένων αναλύσεων θα παρέχεται μέσω δύο υπεργολάβων, του ΕΚΠΑ-Τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων, και του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, η συμβολή των οποίων θα είναι καθοριστική στις αναλύσεις των δειγμάτων και των προϊόντων που θα προκύψουν, καθώς και στην παρακολούθηση της διαδικασίας με καινοτόμες μεθοδολογίες εκχυλίσεων.

Μεθοδολογία Υλοποίησης του Έργου

Η μεθοδολογία υλοποίησης του έργου συμπεριλαμβάνει περιλαμβάνει μια σειρά δράσεις που αναφέρονται σε ποικίλα στάδια της βιομηχανικής έρευνας. Συγκεκριμένα, οι δράσεις που θα υλοποιηθούν αφορούν:

Ανάπτυξη μεθοδολογίας σε πιλοτική-παραγωγική κλίμακα για την «πράσινη» εκχύλιση των αποβλήτων. Είναι το κύριο και πλέον καθοριστικό στάδιο και αναφέρεται στη εφαρμογή «πράσινης» τεχνολογίας εκχύλισης, με μεθόδους φιλικές προς το περιβάλλον και μειωμένη χρήση οργανικών διαλυτών, όπως η εκχύλιση με υπερκρίσιμα υγρά και υποβοηθούμενη με υπέρηχους ή με μικροκύματα ή πίεση. Η χρήση των μεθόδων αυτών διευκολύνει τη χρήση φιλικών για το περιβάλλον διαλυτών (υγρό CO2, ύδωρ, αιθανόλη) που είναι πλήρως ανακυκλώσιμοι στη συνέχεια. Όλες οι δοκιμές θα γίνουν αρχικά σε εργαστηριακό επίπεδο και η μεθοδολογία που θα επιλεγεί στη συνέχεια θα αναχθεί σε πιλοτικό-παραγωγικό επίπεδο. Ειδικά για τα οινοποιητικά απόβλητα θα εφαρμοστεί η βραβευμένη από την Ευρωπαϊκή Ένωση μεθοδολογία (ως το καλύτερο περιβαλλοντικό έργο του 2008) που ανέπτυξαν οι υπεργολάβοι και αναφέρεται στη χρησιμοποίηση ρητινών προσρόφησης τύπου XAD για το διαχωρισμό-ανάκτηση των πολυφαινολών από οινοποιητικά απόβλητα.

Πιστοποίηση εκχυλισμάτων. Θα γίνει λεπτομερής προσδιορισμός του περιεχομένου των εκχυλισμάτων στους σημαντικότερους δευτερογενείς μεταβολίτες, χρησιμοποιώντας τις πλέον σύγχρονες σύγχρονες τεχνικές χρωματογραφίας, φασματομετρίας μαζών και συνδυασμού τους (HPTLC, LC-MS-MS, HPLC-DAD).

Μορφοποίηση εκχυλισμάτων. Το τρίτο αυτό στάδιο υλοποίησης αναφέρεται στη μορφοποίηση των εκχυλισμάτων που θα παραχθούν με λυοφιλοποίηση και την διασπορά τους αεριοψεκασμό (spray drying) σε μαλτοδεξτρίνη, ώστε να αποκτήσουν τα απαιτούμενα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά σταθερότητας και εμπορευσιμότητας.

Το παρόν έργο θα υλοποιηθεί μέσω έξι Ενοτήτων Εργασίας (ΕΕ) οι οποίες θα ενσωματώνουν τις παραπάνω δράσεις και στις οποίες θα κατανέμονται όλες οι εργασίες βιομηχανικής έρευνας. Επιπλέον, κάθε ΕΕ θα συνοδεύεται από δράσεις διάχυσης και δημοσιοποίησης για την αποτελεσματική ενημέρωση του επιστημονικού και του ευέρως κοινού. Τέλος, το δυναμικό εμπορευματοποίησης των τελικών προϊόντων, καθώς και οι καινοτόμες διαστάσεις της δράσης, θα επικοινωνηθούν στο επιχειρηματικό κοινό μέσω συμμετοχής σε εμπορικές εκθέσεις που αφορούν την ανάπτυξη δραστικών συστατικών για χρήση από τη βιομηχανία συμπληρωμάτων διατροφής.

Αναμενόμενα Αποτελέσματα

Η έρευνα στα πλαίσια του προγράμματος έχει στόχο την αξιοποίηση αποβλήτων από παραγωγικές διαδικασίες της ελληνικής αγροτικής οικονομίας και ιδιαίτερα της Σαντορίνης για την παραγωγή και εμπορική αξιοποίηση εκχυλισμάτων και καθαρών συστατικών με πιθανή χρήση στην τεχνολογία συμπληρωμάτων διατροφής, τροφίμων και καλλυντικών. Η εργαστηριακή και η πιλοτική παραγωγή των εκχυλισμάτων και των ροφημάτων θα πραγματοποιηθεί με «πράσινες» τεχνικές εκχύλισης, φιλικές προς το περιβάλλον και τους καταναλωτές, χωρίς την χρήση οργανικών διαλυτών, και αναμένεται να βοηθήσει τις συνεργαζόμενες εταιρίες στην είσοδο σε νέες και ταχέως ανερχόμενες αγορές.

Τα τελικά προϊόντα που αναμένεται να προκύψουν από τη διεργασία είναι:

Α. Βιοδραστικά εκχυλίσματα προς εμπορική αξιοποίηση ως πρώτες ύλες σε βιομηχανίες τροφίμων, καλλυντικών και συμπληρωμάτων διατροφής.

Β. Συμπληρώματα διατροφής που θα εμπεριέχουν

Ι. το σύνολο των εκχυλισμάτων των φυτών της Σαντορινιάς διατροφής

ΙΙ. τα στέμφυλα (αντιοξειδωτικά για ευζωία-αντιγήρανση)

ΙΙΙ.το τοματάκι (λυκοπένιο, χημειοπροστασία)

IV.τη φάβα (φυτοοιστρογόνα, μείωση συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης)

Γ. Πρόσθετα ζωοτροφών, προϊόντα με ευεργετικές συνέπειες στην ευζωία και παραγωγικότητα των ζώων εκτροφής που μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα και την διατροφική αξία των ζωοτροφών
Για τα ανωτέρω τελικά προϊόντα θα ακολουθήσει η επιλογή της κατάλληλης συσκευασίας, παραγωγή διαφημιστικού υλικού και η προώθηση στην αγορά, ώστε να ολοκληρωθεί η ανάπτυξη και παραγωγή μιας σειράς νέων προϊόντων με σημαντική προστιθέμενη και εμπορική αξία.

Επιπλέον, στα πλαίσια του SANTOGNOSE:

  • Η PG θα έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει μια πλήρη καταγραφή των γεωργικών υποπροϊόντων των διατροφικών φυτών της Σαντορίνης, που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως βαση για τη βιολογική τους αξιολόγηση μέσω άλλων στοχευμένων δράσεων, έτσι ώστε να προσδοθεί στη Σαντορινιά βιοποικιλότητα προστιθέμενη αξία
  • Η ΕΣΘΠ θα έχει τη δυνατότητα να διαθέσει σημαντικό μέρος των υποπροϊόντων τα οποία πρακτικά μένουν ανεκμετάλλευτα προκαλώντας ένα πρόσθετο περιβαλλοντικό βάρος, στη βιομηχανία παραγωγής βιοδραστικών συστατικών όπου θα μετατραπούν σε προϊόντα προστιθέμενης αξίας
  • Θα αναπτυχθούν εξειδικευμένα πρωτόκολλα εκχύλισης και μορφοποίησης, φιλικά προς το περιβάλλον, ελκυστικά για τη βιομηχανία, και ασφαλή για τον καταναλωτή και ως εκ τούτου εμπορικά εκμεταλλεύσιμα.
Scroll to top